زمینه و هدف: نقش محیط کالبدی پردیس دانشگاهی در سلامت روان دانشجویان کمتر با چارچوب نظری منسجم واکاوی شده است. پژوهش حاضر رابطه مؤلفه‌های محیط کالبدی و سلامت روان دانشجویان را بر پایه نظریه بازیابی توجه و رویکرد معماری زیست گرا، در دانشکده هنر و معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز تبیین می‌کند.

روش: پژوهش از نوع همبستگی و مبتنی بر مدلسازی معادلات ساختاری با رویکرد حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) است. نمونه آماری شامل ۲۵۰ دانشجو بود که به روش تصادفی طبقه‌ای انتخاب شدند. ابزار سنجش، پرسشنامه محقق ساخته ادراک کیفیت محیط کالبدی با هفت سازه نهفته (طراحی معماری، دسترسی پذیری، امکانات و تجهیزات، فضاهای اجتماعی، آسایش صوتی، روشنایی طبیعی و مصنوعی، و طراحی فضای سبز) و مقیاس سلامت روان در طیف لیکرت پنج درجه‌ای بود. روایی و پایایی با بارهای عاملی، آلفای کرونباخ، پایایی ترکیبی،AVE و معیارهای فورنل‌لارکر و HTMT تأیید شد.

یافته‌ها: مدل ساختاری ۶۱ درصد از واریانس سلامت روان را تبیین کرد (61/0 =R²) روشنایی طبیعی و مصنوعی(32/0 β=) و طراحی فضای سبز (29/0(β= قوی ترین پیش بین‌ها بودند. فضاهای اجتماعی، طراحی معماری و دسترسی پذیری در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند.

نتیجه‌گیری: الگوی یافته‌ها با ساز و کار بازیابی توجه سازگار است؛ نور از مسیر تنظیم ریتم شبانه روزی و کاهش بار شناختی، و فضای سبز از مسیر بازیابی ظرفیت توجه و کاهش نشخوار فکری عمل می‌کنند. ارتقای سلامت روان در دانشگاه مستلزم طراحی بسترهای کالبدی احیا کننده، فراتر از تأمین صرف امکانات پایه است.